Realismo nórdico

Agora que remata esta serie, reproduzo aquí este artigo, publicado na sección Querido fantasma do número 48 da Revista Luzes,.

Fortitude é un pequeno asentamento internacional nunha illa nórdica dominio de Noruega, cunha poboación de apenas 700 habitantes, entre mariñeiros, cazadores, científicos, burócratas e aventureiros. A vila, ata o momento pacífica, vese sobresaltada por unha serie de horribles crimes. O escaso cadro de persoal da policía de Fortitude, formado por catro persoas, vese superado polos acontecementos. A gobernadora, Hildur Odegard, está preocupada por que as mortes empañen a inminente inauguración dun hotel baixo o xeo que virá dinamizar a economía da zona. Entre tanto, fenómenos estraños vanse sucedendo, mentres un número crecente de habitantes empeza a actuar de xeito misterioso e violento.

Como sempre nos gustaron os dramas nórdicos, o misterio e un pouquiño de gore, os produtores de Sky Atlantic decidiron fichar as mellores actrices e actores escandinavos, xunto a algún convidado británico e norteamericano para darlle caché á serie e ofrecéronnos o produto perfecto para os amantes dos crimes sobrenaturais nunhas paisaxes xeadas.

Igual é por iso pero, cando descubrín a serie Fortitude, pensei o que deberon de pensar os seus produtores. Crin que era como unha continuación, unha cuarta temporada de Forbrydelsen, o drama policíaco dinamarqués que en inglés se titulou The Killing e que foi en parte culpable de que se puxesen de moda no resto de Europa as series escandinavas. E de que a audiencia británica devorase programas subtitulados na BBC Four.

Si, xa sei que non é así, pero cando vexo a interpretación de Sofie Gråbøl en Fortitude como a gobernadora da vila, imaxino que en realidade é a nova identidade de Sarah Lund. Lund, a intrépida policía de Copenhague e protagonista de Forbrydelsen, viuse obrigada, ao rematar a terceira e derradeira temporada da serie, a exiliarse a Islandia baixo un novo nome. Que ben podería ser o de Hildur Odegard.

Si, a ficticia vila de Fortitude está encravada nas Svalbard. Pero o certo é que os exteriores da serie están rodados en Islandia, así que algo terá que ver. E que Odegard leve os mesmos xerseis tecidos con motivos nórdicos aos que era tan afeccionada Sarah Lund segue a transportarnos mentalmente ao frío universo do drama dinamarqués.

Tanto os creadores da serie como a propia actriz, Sofie Gråbøl, coincidiron en que era a persoa indicada para interpretar o papel da gobernadora. De feito, foi o primeiro traballo que Gråbøl aceptou nada máis recuperarse, felizmente, dun cancro de mama.

Hai moitas semellanzas entre a personalidade de Lund e a de Odegard. Unha muller forte, valente, un papel para o que Gråbøl confesou que interpretara pensando en como o faría un home. Polo tanto, tamén racha estereotipos de actitude de xénero.

A función de Odegard como gobernadora de Fortitude non é fácil. Ademais de ter que se enfrontar cunha cidadanía moi variada e de estraños costumes, mantén unha relación tensa co goberno noruegués, coa metrópole, cos burócratas. Na práctica, Fortitude vén tendo a mesma relación con Noruega como a que poden ter os seus territorios na Antártida: entre pouca e ningunha.

O papel negativo do goberno noruegués queda tamén máis patente na segunda temporada, cando un enviado de Oslo acaba tomando as rendas da vila por riba da opinión dos seus habitantes, e demostrando, ao final, que eses habitantes non lle importan nada. Os seus intereses son outros.

Ademais de Gråbøl, a produtora da serie tirou de talonario para fichar outros actores de renome que, agochados na coralidade da serie, son uns peóns máis no devir dos acontecementos. Stanley Tucci e Christopher Eccleston na primeira temporada e Dennis Quaid na segunda cumpren co cometido de atraer o interese da audiencia e de ofrecer soberbias interpretacións, nas que tampouco desmerecen outros actores, menos coñecidos, procedentes das illas británicas ou da mesma Islandia.

Tamén é preciso advertir que a serie, seguindo unha tendencia cada vez máis de moda entre os guionistas do século XXI, amosa un cadro de personaxes coral, onde ninguén é realmente protagonista nin ninguén é completamente imprescindible. Así que non convén encariñarse demasiado cos personaxes, ou acabaremos empatizando con simples pezas que van caendo nun taboleiro de xadrez imaxinario e máis grande que a propia realidade en que se inscribe a vila.

Igual que baixo o xeo ártico se agocha unha ameaza ancestral, baixo o xeo branco e inmaculado que recobre metaforicamente a poboación de Fortitude está tamén oculto o mal: violencia, frustracións, infelicidade. Unha sociedade aparentemente perfecta pero que sobrevive e tira para adiante grazas ao abuso do alcol, as drogas, incluídas alucinóxenas, ou a unha implicitamente tolerada promiscuidade sexual. Toda esta hipoderme emocional é tamén, en parte, causante dos males e dos crimes que acaban eclosionando.

Baixo esa camada de xeo ártico agóchase un perigo prehumano que, como adoita pasar, é revivido pola cobiza dos homes. Como queda feo destripar o argumento, digamos que esa maldición aparentemente sobrenatural que vai alterando a tamén aparente tranquilidade da vila, non é tan máxica. Ou, cando menos, ten unha explicación científica e lóxica. Aínda que non o pareza.

E é que Fortitude convive con total naturalidade con ese substrato máxico e sobrenatural, como se dunha versión nórdica do realismo máxico se tratase. Chegamos a convencernos de que todo o que pasa é froito dun mal sobrehumano, que realmente acaba por resultar ser un inimigo real; pequeno, pero poderoso.

O que tampouco se pode negar é que, aínda que Fortitude sexa unha poboación formada por habitantes de diferentes orixes e culturas, a relixión pagá, os espíritos e as lendas dos pobos do Ártico impregnan todo o que acontece no lugar. Isto é máis patente na segunda temporada, na que vemos que o contaxio dese mal ancestral, dese espírito maligno, xera demos, contra os que quere loitar un xamán que, por riba, nin sequera é nativo. É ruso.

E é que os rusos son, en parte, tamén antagonistas. Como Fortitude está encravada no arquipélago das Svalbard, tamén hai, como non, unha vila rival colonizada por mineiros da antiga Unión Soviética: Vukobejina. As relacións entre as dúas vilas son, máis que tensas, afastadas. O único contacto entre elas é de tipo administrativo ou diplomático. A falta de comunicación mutua é tal que despois descubrimos que os rusos sufriron os mesmos problemas que afectan a Fortitude, sen que os responsables da vila tivesen constancia.

A branca fotografía transmítenos o frío polar que se vive en Fortitude, polo que Sky Atlantic decidiu, acertadamente, emitir a serie durante o inverno e comezos da primavera. Así mesmo, a vila está rodeada por un enorme espazo aberto e xeado, ameazador, no que non convén adentrarse. Polo que é como se a poboación estivese confinada nun cárcere de xeo.

Outro dos antagonistas da vila é a ciencia e o mal chamado ‘progreso’. Se o sobrenatural e o pagán, de entrada, nos agochan un lado escuro, este parece ser simplemente unha reacción ás mudanzas que a modernidade quere levar a cabo na illa. Os científicos que queren aproveitar para a Humanidade as propiedades máxicas do ‘mal’ agochado debaixo do xeo acaban demostrando ser os máis inhumanos de todos. O mesmo acontece coas persoas enviadas desde o exterior para xestionar a crise, que realmente agochan escuros intereses e non lles importa acabar coas vidas da veciñanza da vila para cumprir con eles.

As imaxes de cru naturalismo da serie valéronlle á canle de televisión indonesia que a emitiu a suspensión administrativa das emisións durante catro días. Se a primeira temporada xa garda momentos arrepiantes que quedan para sempre gravados nas nosas retinas, a segunda pode pasar aos anais da historia do gore. Xa nunca poderei deixar de lembrar o momento —fóra de plano, maiormente, por sorte— en que se produce unha autocastración. Avisadas e avisados quedan.

Á atmosfera de misterio que xea o sangue contribúe tamén a cabeceira da serie, na que vemos como se van formando lentamente cristais de neve, acompañada da música de Wildbirds & Peacedrums. O tema, Peeling Off the Layers, fálanos de auga correndo e ríos escorréndose por entre os nosos dedos, que nos trasladan mentalmente a Fortitude.

Só nos queda saber se haberá unha terceira temporada. Seguindo o impasible ritmo de produción británico, de dous anos por temporada, haberá que agardar ata o inverno de 2019. Ou quedar coa eterna incógnita das series sen final.

Haise que actualizar…

Pois si. Xa levamos un tempo sen actualizar o blog e vai sendo hora de facelo, non? O traballo ultimamente non me deixa demasiados ocos libres, pero querer é poder.

E aínda queda algunha colaboración con Luzes que reproducir aquí.

Grazas!

Pirómanos das redes sociais

Como xa case todo o mundo sabe, esta semana en Porto do Son sufrimos unha serie de incendios provocados, que no momento de escribir este artigo aínda non foran extinguidos por completo, e que afectaron a máis de mil hectáreas de monte.

Ás perdas da biosfera, tanto vexetal como animal; á contaminación que fixo o aire irrespirable ao nivel de cidades como Beixín ou Madrid cando están cubertas pola ‘boina’ de smog; ao estrés causado ás persoas que viron como o lume ameazaba as súas casas, ou aos campistas que tiveron que ser desaloxados de dous cámpings cercados polas lapas; ao gasto que tivo que afrontar unha administración pública centrada nos recortes, no curtopracismo, e que, diante dunha situación imprevisible, se viu obrigada a gastar en efectivos de extinción de lumes moitos máis cartos dos que pretendía aforrar recortando en medidas de prevención, aínda que aproveitou para sacarse a foto de rigor… A todo isto témoslle que sumar as consecuencias doutro tipo de delincuentes, xa non no mundo real, senón no virtual.

Existe un perigo igual de malintencionado, pero que calcina a credibilidade das redes sociais e se ampara nos sentimentos da xente para crear viralidade con imaxes impactantes, espectaculares, fortes… pero descontextualizadas, contando mentiras ou medias verdades e facendo que a xente as estenda, facéndolle o traballo sucio ao perpetrador.

Así, estes días puidemos ver, sobre todo no Facebook, posiblemente a rede social con menos filtros éticos, señoras e señores, cousas como estas:

Esta arrepiante fotografía de cabalos calcinados quíxose facer pasar por actual, cando en realidade correspondía a feitos acontecidos hai 10 anos, noutro lume masivo na serra do Barbanza. Cando menos, o contexto coincide co que se nos quixo ‘vender’. Como veremos, a cousa seguiu dexenerando e empezaron a aparecer aberracións peores.

Velliña chorando polos lumes nas Fragas do Eume en 2012 – Internet

Estoutra fotografía dunha velliña chorando diante dunha paisaxe queimada tamén se nos quixo facer pasar como unha imaxe da comarca do Barbanza. Neste caso non fun capaz de atopar a orixe exacta desta obra tan impactante. Google Imaxes devolve resultados de páxinas digamos que de escasa credibilidade, aínda que todas coinciden en situar a fotografía nos lumes das Fragas do Eume, no ano 2012. Descoñezo a autoría desta imaxe, pero desde logo a persoa que a tirou merece un premio, sinceramente. Non podo dicir o mesmo de quen decidiu roubala e dedicarse a descontextualizala para que os usuarios de Facebook, de bo corazón e escaso senso crítico, a difundisen masivamente.

Actualización:

Pero esta mañá xa me atopei co colmo do descaro: este grupo de fotografías creado por un tal Juanjo Míguez.

Unha busca rápida en Google Imaxes devolve resultados de distintos lugares, maioritariamente de lumes na provincia de Córdoba, na Arxentina, aínda que a foto da lebre queimada parece proceder (atención!) dunha captura dun vídeo de YouTube dunha patrulla de rescate animal no Perú. Por riba, este individuo, cando lle preguntaron de onde eran as fotos, contestou o seguinte:

Si, Litoral será a fabada caducada que comeu e que lle provocou a diarrea mental necesaria para empezar a difundir estas andrómenas nas redes sociais. Vese que o afán dalgúns por se converteren en ‘periodistas ciudadanos’ estáselles a ir das mans.

Resumindo: non creades todo o que vedes no Facebook. E, canto máis impactantes sexan as imaxes, máis probabilidade hai de que os feitos que se presentan sexan falsos ou estean descontextualizados. E evitar isto debería de ser o traballo de nós, os xornalistas. Eu xa puxen o meu gran de area esta primavera entre o alumnado da ESO e do Bacharelato de varios institutos do país. 🙂